Tái cấu trúc đô thị trung tâm vùng Đông Nam Gia Lai theo hướng hiện đại, bản sắc và thích ứng

Phường Ayun Pa được thành lập trên cơ sở sắp xếp nguyên trạng 04 phường trước đây gồm Cheo Reo, Hòa Bình, Đoàn Kết và Sông Bờ. Đây là khu vực trung tâm đô thị quan trọng của thị xã Ayun Pa trước đây, đồng thời là hạt nhân phát triển kinh tế – xã hội của tiểu vùng Đông Nam tỉnh Gia Lai.

• Khu vực lập quy hoạch có quy mô khoảng 1.760,67 ha, nằm tại vị trí đầu mối giao thương chiến lược trên Quốc lộ 25, kết nối vùng Tây Nguyên với khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ.
• Dân số hiện trạng năm 2024 khoảng 26.820 người, dự báo đến năm 2035 khoảng 30.515 người và đến năm 2045 khoảng 34.715 người.
• Ayun Pa không chỉ là trung tâm hành chính – thương mại – dịch vụ hiện hữu, mà còn là đô thị cửa ngõ kết nối Gia Lai với Đắk Lắk, Phú Yên, Quy Nhơn và các hành lang kinh tế liên vùng.
• Không gian đô thị Ayun Pa mang bản sắc riêng của vùng thung lũng sông Ba, nơi giao thoa giữa đô thị miền núi, cảnh quan sông nước, nông nghiệp ven đô và văn hóa Jrai – Ba Na trong lòng đô thị.

VỊ THẾ RIÊNG CỦA AYUN PA: ĐÔ THỊ CỬA NGÕ, ĐÔ THỊ DỊCH VỤ, ĐÔ THỊ BẢN SẮC

Điểm nổi bật của Ayun Pa nằm ở khả năng kết hợp giữa vị thế giao thông liên vùng, nền tảng đô thị hiện hữu và không gian văn hóa – sinh thái đặc trưng.

• Là đô thị cửa ngõ, Ayun Pa nằm trên hành lang Quốc lộ 25, kết nối Pleiku – Chư Sê – Ayun Pa – Tuy Hòa, đồng thời liên kết với Đắk Lắk thông qua ĐT.668 và với khu vực phía Đông Gia Lai qua tuyến Trường Sơn Đông.
• Là đô thị dịch vụ, Ayun Pa tập trung hệ thống hành chính, y tế, giáo dục, thương mại, văn hóa, thể dục thể thao và các thiết chế đô thị đã được hình thành tương đối hoàn chỉnh.
• Là đô thị logistics tiềm năng, Ayun Pa có khả năng trở thành trung tâm gom hàng, trung chuyển, kho bãi và phân phối nông sản cho chuỗi Ayun Pa – Phú Thiện – Ia Pa – Krông Pa, kết nối về Đắk Lắk, Quy Nhơn và các cảng biển duyên hải.
• Là đô thị sinh thái ven sông, Ayun Pa sở hữu hai trục cảnh quan quan trọng là sông Ba và sông Ayun, vừa tạo bản sắc cảnh quan, vừa đặt ra yêu cầu phát triển đô thị an toàn, thích ứng với lũ lụt và biến đổi khí hậu.
• Là đô thị văn hóa, Ayun Pa lưu giữ các giá trị đặc trưng của cộng đồng Jrai – Ba Na, các bôn truyền thống, di tích Mộ nhà giáo Nay Der, không gian Bôn MaKaNic và hệ thống công trình tôn giáo, tín ngưỡng đặc sắc.

TẦM NHÌN PHÁT TRIỂN: ĐÔ THỊ HẠT NHÂN, LIÊN KẾT VÙNG VÀ THÍCH ỨNG SÔNG BA

Quy hoạch chung phường Ayun Pa không phát triển theo hướng mở rộng dàn trải, mà lựa chọn mô hình đô thị hạt nhân, phát triển tập trung, có kiểm soát, dựa trên lợi thế giao thông, quỹ đất an toàn và khả năng liên kết vùng.

1. Mở rộng đô thị về phía Tây Nam

• Khu vực phía Tây Nam, gắn với Vành đai 1 và Vành đai 2, được xác định là hướng phát triển đô thị chủ đạo trong dài hạn.
• Đây là khu vực có điều kiện địa hình thuận lợi, ít chịu ảnh hưởng của ngập lụt, có quỹ đất phát triển tương đối lớn và khả năng đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.
• Định hướng này giúp Ayun Pa giãn áp lực cho khu trung tâm hiện hữu, tạo quỹ đất phát triển đô thị mới, khu ở, dịch vụ, công trình công cộng và các không gian hỗn hợp hiện đại.

2. Hình thành trung tâm logistics và dịch vụ phía Tây

• Khu vực phía Tây phường, gắn với Vành đai 1, Vành đai 3 và ĐT.668, được định hướng phát triển thành trung tâm dịch vụ công nghiệp, kho bãi và logistics.
• Không gian này không phát triển theo hướng công nghiệp nặng, mà ưu tiên logistics nông nghiệp, kho đệm mùa mưa lũ, trung chuyển hàng hóa, dịch vụ vận tải, kho nguyên liệu, kho thành phẩm và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất.
• Đây là động lực kinh tế mới, giúp Ayun Pa nâng cao vai trò cửa ngõ trung chuyển hàng hóa giữa Gia Lai, Đắk Lắk, Phú Yên, Quy Nhơn và các vùng sản xuất nông nghiệp lân cận.

3. Kiểm soát phát triển ven sông Ba, hình thành vành đai xanh sinh thái

• Khu vực phía Đông Quốc lộ 25, dọc theo sông Ba, được định hướng kiểm soát chặt chẽ phát triển xây dựng.
• Thay vì tiếp tục mở rộng đô thị ra vùng ven sông có nguy cơ ngập lụt và sạt lở, quy hoạch chuyển khu vực này thành vành đai xanh sinh thái – nông nghiệp – cảnh quan.
• Đây là giải pháp quy hoạch mang tính đột phá, vừa bảo vệ an toàn dân cư, vừa giữ lại không gian thoát lũ, vùng đệm sinh thái, đất nông nghiệp ven đô và cảnh quan đặc trưng của thung lũng sông Ba.

4. Tái cấu trúc trung tâm hiện hữu thành hạt nhân đô thị động lực

• Khu trung tâm hiện hữu tiếp tục giữ vai trò hạt nhân phát triển của toàn phường.
• Các chức năng hành chính, thương mại – dịch vụ, giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục thể thao, quảng trường và không gian công cộng được chỉnh trang, nâng cấp và kết nối đồng bộ.
• Trung tâm hành chính phường Ayun Pa được tổ chức theo hướng hiện đại, mở, thân thiện, gắn với trục Nguyễn Huệ, quảng trường trung tâm và các không gian công cộng trọng điểm.

5. Phát triển đô thị gắn với bản sắc Jrai – Ba Na

• Ayun Pa được định hướng không chỉ là đô thị hành chính – dịch vụ, mà còn là đô thị có chiều sâu văn hóa.
• Không gian Bôn MaKaNic, Mộ nhà giáo Nay Der, các bôn truyền thống, công trình tôn giáo và các không gian sinh hoạt cộng đồng được bảo tồn, tôn tạo và lồng ghép vào cấu trúc đô thị.
• Công viên chuyên đề kết hợp không gian văn hóa Bôn MaKaNic được xác định là điểm nhấn quan trọng, có khả năng phát triển thành không gian du lịch văn hóa – sinh thái đặc trưng của đô thị Ayun Pa.

6. Tăng cường cây xanh, mặt nước và hạ tầng thích ứng thiên tai

• Sông Ba và sông Ayun được xác định là các trục cảnh quan – sinh thái chủ đạo của đô thị.
• Quy hoạch định hướng hình thành hệ thống công viên ven sông, dải cây xanh sinh thái, hành lang thoát lũ, kè sinh thái, không gian mở và các vùng trũng chứa nước tạm thời.
• Đây là khung sinh thái quan trọng giúp Ayun Pa nâng cao chất lượng môi trường sống, cải thiện vi khí hậu, giảm thiểu ngập lụt và tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

CẤU TRÚC PHÁT TRIỂN KHÔNG GIAN: 02 TRUNG TÂM – 02 HÀNH LANG – 06 PHÂN VÙNG

1. Hai trung tâm phát triển đô thị

• Trung tâm động lực tổng hợp đô thị: là khu vực trung tâm hiện hữu được nâng cấp và tái cấu trúc, tập trung các chức năng hành chính, thương mại – dịch vụ, công cộng đô thị, văn hóa và nhà ở đô thị mật độ cao.
• Trung tâm dịch vụ công nghiệp, kho bãi và logistics: bố trí tại khu vực phía Tây, gắn với các trục giao thông đối ngoại, tập trung phát triển logistics, kho bãi, trung chuyển hàng hóa và dịch vụ hỗ trợ sản xuất.

2. Hai hành lang kinh tế chủ đạo

• Hành lang kinh tế Quốc lộ 25: là trục phát triển hiện hữu quan trọng nhất, kết nối Ayun Pa với Pleiku, Chư Sê, Phú Thiện, Tuy Hòa và các đô thị động lực vùng Tây Nguyên – Duyên hải Nam Trung Bộ.
• Hành lang kinh tế ĐT.668: là trục kết nối chiến lược về phía Đắk Lắk, đồng thời mở ra khả năng hình thành chuỗi liên kết logistics Quy Nhơn – Ayun Pa – Buôn Ma Thuột trong tương lai.

3. Sáu phân vùng chức năng

• Vùng lõi đô thị động lực trung tâm: tập trung hành chính, thương mại – dịch vụ, y tế, giáo dục, văn hóa, quảng trường và không gian công cộng.
• Vùng dân cư đô thị hiện hữu kết hợp phát triển mới phía Bắc: chỉnh trang dân cư hiện hữu, bổ sung giáo dục, thể thao, cây xanh, không gian hỗn hợp và dịch vụ dọc Quốc lộ 25.
• Vùng dân cư đô thị hiện hữu phía Nam: ổn định dân cư, chỉnh trang hạ tầng, bảo tồn văn hóa Jrai – Ba Na và tôn tạo các công trình di tích, tôn giáo.
• Vùng dân cư đô thị hiện hữu kết hợp phát triển mới và trung tâm quốc phòng – an ninh: tổ chức không gian dân cư, cây xanh, công viên ven sông, đồng thời bảo đảm yêu cầu quốc phòng – an ninh.
• Vùng trung tâm dịch vụ, công nghiệp và hậu cần logistics phía Tây: phát triển dịch vụ công nghiệp, kho bãi, logistics và các chức năng hỗn hợp gắn với các tuyến vành đai.
• Vành đai nông nghiệp phía Đông và Tây Bắc: duy trì nông nghiệp bền vững, nông nghiệp sinh thái, hành lang xanh và vùng đệm giảm thiểu tác động thiên tai.

CÁC DỰ ÁN CHIẾN LƯỢC TẠO SỨC BẬT CHO AYUN PA

ĐIỂM NHẤN QUY HOẠCH

Quy hoạch chung phường Ayun Pa đến năm 2045 không chỉ là sự điều chỉnh không gian sau sáp nhập, mà là một bước tái cấu trúc toàn diện để đưa Ayun Pa trở thành đô thị trung tâm hiện đại, an toàn và giàu bản sắc của vùng Đông Nam Gia Lai.

• Một đô thị cửa ngõ lấy Quốc lộ 25 và ĐT.668 làm khung liên kết vùng.
• Một đô thị logistics lấy phía Tây và hệ thống vành đai làm không gian động lực mới.
• Một đô thị thích ứng lấy sông Ba – sông Ayun làm khung sinh thái và hành lang phòng chống thiên tai.
• Một đô thị bản sắc lấy văn hóa Jrai – Ba Na, Bôn MaKaNic và Mộ nhà giáo Nay Der làm giá trị nhận diện.
• Một đô thị trung tâm lấy hành chính, thương mại, y tế, giáo dục, văn hóa và dịch vụ làm nền tảng phát triển.

Với mô hình 02 trung tâm – 02 hành lang – 06 phân vùng, Quy hoạch chung phường Ayun Pa đến năm 2045 mở ra tầm nhìn về một đô thị động lực mới: hiện đại hơn, an toàn hơn, kết nối mạnh hơn và có bản sắc riêng trong cấu trúc phát triển vùng Đông Nam tỉnh Gia Lai.